Hidrolik yağı kaç numara olmalı sorusunun kısa cevabı şudur: makinenizin üreticisi hangi ISO VG sınıfını yazıyorsa o numara, yazmıyorsa pompanın istediği viskozite aralığını çalışma sıcaklığında tutan numara. Bidonun üstündeki 32, 46 ya da 68, yağın 40 °C'deki kinematik viskozitesini (akmaya karşı direncini) mm²/s cinsinden gösteren ISO VG sınıf numarasıdır. Sayı büyüdükçe yağ koyulaşır. Sanayide ve iş makinelerinde en sık bu üç numarayla karşılaşırsınız.

Sahada bize en çok sorulan şey "Hangisi daha iyi?" oluyor. Aslında daha iyi numara yoktur, makineye ve sıcaklığa uyan numara vardır. Bu yazıda ISO VG kodunu nasıl okuyacağınızı, numaranın yanındaki HL, HLP ve HVLP harflerinin ne anlattığını, motor yağı numarasıyla neden karıştırılmaması gerektiğini ve doğru numarayı hangi belgeden bulacağınızı anlatıyoruz.

Öne Çıkanlar

  • Hidrolik yağı kaç numara sorusundaki numara, ISO 3448 standardına göre yağın 40 °C'deki ortalama kinematik viskozitesidir ve birimi mm²/s (cSt) olur.
  • Her ISO VG sınıfı orta değerin ±%10'u kadar bir aralığı kapsar; örneğin VG 46 sınıfı 41,4 ile 50,6 mm²/s arasındadır.
  • Bosch Rexroth'un A10VSO pistonlu pompa kataloğu, optimum çalışma viskozitesini 16 ile 36 mm²/s olarak verir ve pompayı HLP sınıfı mineral yağ için tasarlar.
  • HL, HLP ve HVLP harfleri yağın katkı paketini anlatır; numara kıvamı, harf ise yağın hangi işe göre güçlendirildiğini söyler.
  • Motor yağındaki 10W-40 gibi SAE numaraları başka bir ölçektir, hidrolik yağın ISO VG numarasıyla doğrudan karşılaştırılmaz.

ISO VG numarası neyi ölçer?

ISO VG (viscosity grade, viskozite sınıfı) numarası, yağın 40 °C'de ne kadar kolay aktığını gösterir. Ölçülen büyüklük kinematik viskozitedir ve birimi mm²/s'dir; sahada buna eski adıyla cSt (santistokes) da denir. 46 yazan bir yağ, 40 °C'de yaklaşık 46 mm²/s viskoziteye sahiptir.

Sınıflandırmayı ISO 3448 standardı yapar. Standardın 1992 tarihli ikinci baskısı, ISO'nun sayfasına göre 2023'te gözden geçirilip geçerliliği onaylanmıştır. Kapsamında sanayi yağları, hidrolik sıvılar ve elektrik yağları vardır. Yani aynı numaralandırma dişli kutusu yağında da, kızak yağında da, hidrolik yağlar için de kullanılır; numara tek başına yağın hangi iş için üretildiğini söylemez.

Ölçüm sıcaklığının 40 °C seçilmesi bir tercihtir, yağın sizin makinenizde 40 °C'de çalıştığı anlamına gelmez. Ünite 60 °C'de çalışıyorsa yağ, etiketindeki değerden belirgin şekilde incedir. Kışın sabah ilk çalıştırmada ise çok daha koyudur. Numarayı okurken bu farkı akılda tutmak gerekir.

Numaralar neden 32, 46, 68 diye gidiyor?

ISO VG serisi düz bir sayı dizisi değil, her adımda yaklaşık 1,5 kat büyüyen bir dizidir. 22'den 32'ye, 32'den 46'ya, 46'dan 68'e, 68'den 100'e geçerken viskozite her seferinde bir buçuk kata yakın artar. Bu yüzden 46 ile 68 arasındaki fark, "biraz daha koyu" denecek kadar küçük değildir.

Almanca Wikipedia'nın hidrolik sıvılar maddesindeki ISO 3448 tablosuna göre her sınıfın alt ve üst sınırı, orta değerin %10 altı ve %10 üstüdür. Aşağıdaki tabloda hidrolikte en sık kullanılan sınıfları topladık.

ISO VG sınıfıOrta değer, 40 °C (mm²/s)En düşük (mm²/s)En yüksek (mm²/s)Sahada tipik kullanım
VG 151513,516,5Düşük sıcaklık uygulamaları, bazı hassas sistemler
VG 222219,824,2Soğuk ortam, küçük üniteler
VG 323228,835,2Tezgâh hidroliği, soğuk iklimde mobil makine
VG 464641,450,6Genel sanayi ve iş makinesi hidroliği
VG 686861,274,8Yüksek yağ sıcaklığında çalışan sistemler
VG 10010090110Sıcak ortam, özel uygulamalar

Tablodaki "tipik kullanım" sütunu bir eğilimdir, kural değildir. İngilizce Wikipedia'nın hydraulic fluid maddesi de sanayi ve mobil hidrolikte en yaygın sınıfları VG 32, 46 ve 68 olarak sayar; 15, 22 ve 100'ü daha seyrek, düşük ya da yüksek sıcaklık uygulamalarına bırakır.

HL, HLP ve HVLP harfleri ne anlatır?

Bidonun üstünde numaranın önünde çoğu zaman harfler görürsünüz: HLP 46, HVLP 32 gibi. Bu harfler Almanya'da yaygın DIN 51524 sınıflamasından gelir ve yağın katkı paketini anlatır. Numara kıvamı söyler, harf ise yağın hangi zorluğa karşı güçlendirildiğini.

  • HL (DIN 51524-1): Korozyona ve yaşlanmaya karşı katkılıdır. Aşınma koruması istemeyen basit sistemler içindir.
  • HLP (DIN 51524-2): HL'ye ek olarak aşınma önleyici, yüksek basınç katkıları içerir. Pompaların çoğu bu sınıf için tasarlanır.
  • HVLP (DIN 51524-3): HLP'nin üstüne viskozite-sıcaklık davranışını iyileştiren katkı alır. Geniş sıcaklık aralığında, özellikle dışarıda çalışan makinelerde kullanılır.

Uluslararası ISO 6743-4 sınıflamasında aynı aileler HL, HM ve HV harfleriyle yazılır. Bosch Rexroth'un A10VSO eksenel pistonlu pompa kataloğu (RE 92711), pompanın DIN 51524-2'ye göre HLP mineral yağla çalışacak şekilde tasarlandığını açıkça belirtir. Pompanızın kataloğunda böyle bir satır varsa, HL yazan ucuz bir yağ numarası tutsa bile yanlış seçimdir.

Viskozite indeksi neden ikinci bir sayı gibi okunmalı?

Viskozite indeksi (VI), yağın sıcaklık değişince ne kadar inceldiğini ya da koyulaştığını gösteren birimsiz bir değerdir. VI yüksekse yağın kıvamı sıcaklıkla daha az oynar. İngilizce Wikipedia'daki viscosity index maddesi 80 ile 110 arasını yüksek, 110 üstünü çok yüksek sınıfta sayar.

HVLP yağların farkı tam burada ortaya çıkar. Aynı ISO VG numarasındaki iki yağ 40 °C'de aynı kıvamdadır, ama sabah 0 °C'de ve öğleden sonra 70 °C'de birbirinden ayrılır. Kışın açık şantiyede ilk çalıştırmada pompası ötmeye başlayan bir makinede, sorun numarada değil yağın viskozite indeksinde olabilir.

46 numara hidrolik yağ özellikleri ve yaygınlığının nedeni

46 numara hidrolik yağ, orta sıcaklıkta çalışan sanayi ünitelerinin ve iş makinelerinin büyük kısmında pompanın istediği aralığa denk düştüğü için yaygındır. Ünitede yağ 40 °C ile 60 °C arasında dolaşırken VG 46, çoğu pompanın "rahat" bölgesinde kalır. Tedarik kolaylığı da tercihi büyütür.

Bunu bir katalog örneğiyle somutlaştıralım. Bosch Rexroth A10VSO pompasının teknik föyünde optimum çalışma viskozitesi 16 ile 36 mm²/s, izin verilen çalışma aralığı ise 400 ile 10 mm²/s olarak verilir. Aynı föy, VG 46 yağın bu izin verilen aralığa yaklaşık +4 °C ile +85 °C arasında karşılık geldiğini yazar. Yani VG 46, bu pompada çok geniş bir sıcaklık bandını taşır.

46 numara hidrolik yağ ile 32 numara arasındaki fark ne zaman hissedilir?

Fark en çok sıcak çalışan ünitede hissedilir. Aynı Rexroth föyüne göre yağ viskozitesinin 10 mm²/s'ye düşmesi HLP 32'de yaklaşık 73 °C'de, HLP 46'da yaklaşık 85 °C'de olur. Yağı sürekli 70 °C civarında dönen bir sistemde VG 32 kullanmak, pompayı sınırın kıyısında çalıştırmak demektir.

Tersi de geçerlidir. Isıtmasız bir atölyede kışın çalışan küçük bir ünitede VG 46 sabah koyu kalabilir ve pompa emişte zorlanabilir. Bu durumda VG 32 ya da HVLP 46 daha mantıklı bir tercih olur. Karar her zaman ünitenin gerçek sıcaklık aralığına göre verilir.

68 numara hidrolik yağ nerede kullanılır?

68 numara hidrolik yağ, yağ sıcaklığı yüksek seyreden sistemlerde ve sıcak ortamlarda kullanılır: yazın açık sahada uzun vardiya çalışan iş makineleri, dökümhane ve pres hatlarındaki üniteler, soğutucusu sınırda kalan sistemler. Burada amaç, yağın sıcakken bile pompanın istediği alt viskozite sınırının üstünde kalmasıdır.

Machinery Lubrication dergisinde Eaton ve RohMax mühendislerinin yazdığı hidrolik akışkan viskozitesi gereksinimleri makalesi bu seçimi bir örnekle anlatır. Pompa ve motor üreticileriyle yapılan ankette ekipmanın çoğunun 13 ile 860 mm²/s çalışma viskozitesi aralığında sorunsuz çalıştığı görülmüş. Makaledeki atölye örneğinde ilk çalıştırma yaklaşık 7 °C, en yüksek sistem sıcaklığı yaklaşık 66 °C'dir; bu aralığı hem VG 46 hem VG 68 karşılar.

Yazarlar böyle bir durumda iki seçenekten birinde stok birleştirilebileceğini, VG 68'in ise hacimsel verim ve toplam pompa verimi açısından daha iyi sonuç vermesinin beklenebileceğini yazar. Buradan çıkan ders şudur: iki numara da uyuyorsa seçimi pompa verimi ve sıcaklık payı belirler, alışkanlık değil.

Hidrolik yağı kaç numara, makinenin belgesinden nasıl bulunur?

Doğru numara tahminle değil, belgeyle bulunur. Bakım ekiplerine önerdiğimiz sıra şu:

  1. Makinenin kullanım ve bakım kılavuzu: Yağlama tablosunda hidrolik sistem için ISO VG sınıfı, DIN veya üretici şartnamesi ve çoğu zaman ortam sıcaklığına göre seçenekler yazar.
  2. Tank etiketi ve dolum kapağı: Birçok ünitede doldurulan yağın sınıfı tankın üstüne yazılır.
  3. Pompa veya hidromotorun teknik föyü: Kılavuz yoksa pompa etiketindeki tip kodundan üreticinin föyüne ulaşılır. Föydeki optimum ve izin verilen viskozite aralığı seçimin temelidir.

Bu üç belge de yoksa iş ölçüme kalır:

  1. Yağ sıcaklığını ölçün: Ünitenin kışın ilk çalıştırmadaki ve yük altında en sıcak andaki yağ sıcaklığını kaydedin.
  2. Aralığı numaraya çevirin: Bu iki sıcaklıkta yağın pompanın izin verdiği viskozite bandında kalıp kalmadığına üreticinin viskozite-sıcaklık diyagramıyla bakın.

Sahada sık gördüğümüz durum şu: makine el değiştirmiş, kılavuz kaybolmuş, tankta ne olduğu bilinmiyor. Böyle bir sistemde önce mevcut yağdan numune alıp viskozitesini ölçtürmek, sonra pompa föyüyle karşılaştırmak en sağlam yoldur. Yağ analizinin bakım planına nasıl oturduğunu kestirimci bakım yazımızda ayrıntılı anlattık.

Başak traktör hidrolik yağı kaç numara olmalı?

Traktörlerde soru biraz farklıdır, çünkü birçok modelde hidrolik, şanzıman ve ıslak frenler aynı yağı paylaşır. Başak traktör hidrolik yağı kaç numara sorusunun cevabı da bu yüzden traktörün operatör kılavuzundaki yağ tablosundadır. Bu tabloda çoğu zaman düz bir ISO VG numarası yerine bir üretici şartnamesi ya da UTTO tipi yağ yazar.

UTTO (Universal Tractor Transmission Oil), şanzıman, hidrolik ve ıslak fren için geliştirilmiş ortak yağdır, motorda kullanılmaz. Almanca Wikipedia'daki örneğe göre 40 °C'de yaklaşık 65 mm²/s viskoziteli tipik bir UTTO yağı, hidrolik yağı olarak HVLP 68 sınıfına denk gelir. STOU tipi yağlar ise motor dahil daha geniş bir kullanıma göre formüle edilir.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: ortak yağ hacmi olan bir traktöre "kaç numara olsa olur" diye sanayi tipi HLP 46 doldurmak, frenlerde ve şanzımanda sorun açabilir. Markadan bağımsız olarak, traktörde kılavuzdaki yağ şartnamesine uymak numaradan daha önemlidir.

Hidrolik yağlar motor yağıyla neden karıştırılmamalı?

Hidrolik yağlar ISO VG ile, motor yağları ise SAE J300 ile sınıflanır. 10W-40 gibi bir motor yağı numarası, soğukta ve çalışma sıcaklığında ayrı ayrı tanımlanan iki kademeli bir koddur; ISO VG gibi tek bir 40 °C değeri değildir. "Motor yağında 40 kullanıyoruz, hidrolikte de 40'a yakın bir şey olsun" mantığı bu yüzden çalışmaz.

İki ölçek arasında kabaca karşılık tabloları vardır, ama hidrolik bir sisteme motor yağı koymak yalnız numara meselesi değildir. Katkı paketi farklıdır, köpük ve hava ayırma davranışı farklıdır, keçe uyumu farklıdır. Makinenin kılavuzu açıkça izin vermiyorsa hidrolik tanka motor yağı girmez.

Aynı dikkat farklı numaraların karıştırılmasında da geçerlidir. Tank yarıya inmişken eldeki VG 68'i VG 46'nın üstüne eklemek, ortaya ne 46 ne 68 olan, katkı uyumu da bilinmeyen bir yağ çıkarır. Eksiltme olduysa sistemdeki yağın aynısını ekleyin; olmuyorsa nedenini arayın. Atölyede bir söz var: tanka en son giren yağ, sistemin en uzun hatırladığı yağdır.

Yanlış numaranın belirtileri nelerdir?

Yanlış numara kendini belirtiyle gösterir ve belirtiler hangi yöne yanıldığınızı söyler:

BelirtiOlası nedenİlk kontrol
Sıcakken hareketler yavaşlıyor, basınç tutmuyorYağ çalışma sıcaklığında fazla ince, iç kaçak artmışYük altında yağ sıcaklığı ve pompa föyündeki alt viskozite sınırı
Soğuk çalıştırmada pompa ötüyor, ses azalarak geçiyorYağ soğukta fazla koyu, emiş zorlanıyorİlk çalıştırma sıcaklığı, emiş hattı ve tankta yağın numarası
Ünite normalden çabuk ısınıyorYağ fazla ince ve iç kaçak ısı üretiyor ya da fazla koyu ve sürtünme kaybı yüksekSıcaklık eğilimi ve kullanılan ISO VG sınıfı
Kış ve yaz davranışı çok farklıViskozite indeksi düşük yağ geniş sıcaklık aralığında çalışıyorHVLP sınıfı yağın gerekip gerekmediği

Bu belirtilerin her biri başka arızalardan da gelebilir: aşınmış pompa, ayarı kaymış emniyet valfi, tıkanmış emiş süzgeci. Bu yüzden numarayı değiştirmeden önce basınç, debi ve sıcaklığı ölçüp nedeni ayırıyoruz. Yağı değiştirip arızayı yerinde bırakmak, sorunu birkaç hafta ötelemekten öteye geçmez.

Doğru numara kadar yağın temiz kalması da önemlidir. Yeni yağ bile varilden tanka geçerken kirlenebilir; dolumu filtreden yapmak ve sistemde yeterli filtrasyon bulundurmak bu yüzden gerekir. Mevcut ünitelere sonradan filtrasyon eklenmesi konusunda hidrolik yağ filtrasyon sistemleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Yağ seçimi ile numara okumak arasındaki fark ne?

Numara okumak, bidondaki kodun ne söylediğini anlamaktır. Yağ seçimi ise bunun üstüne katkı türünü, keçe uyumunu, enerji verimliliğini ve çalışma ortamını da tartmaktır. Seçimin genel kriterlerini doğru viskozite rehberimiz olan hidrolik yağ seçimi yazısında ele aldık; bu yazı ise o kararın ilk adımı olan kodu okumaya odaklanıyor.

Pratikte ikisi birlikte yürür. Numara pompanın istediği viskoziteyi, harf sistemin istediği korumayı karşılar. Yağın sıcaklığı, temizliği ve değişim zamanı ise düzenli bakımın işidir. Bu üçünü tek planda topladığımız hidrolik bakım hizmetimizde yağ sınıfı, filtre durumu ve ünite sıcaklığı aynı kontrol listesinde yer alır.

Hangi numaranın makinenize uyduğundan emin değilseniz, makinenin markasını, modelini, tankta şu an hangi yağın olduğunu ve ünitenin yaz ile kış sıcaklığını bize iletin. Ankara ve çevresinde aynı gün yerinde müdahale ediyor, yağ sıcaklığını ve sistem basıncını ölçerek doğru numarayı birlikte belirliyoruz. Acil durumlar için 7/24 hattımız açık.

Bu içerik Babacan Hidrolik ekibi tarafından hazırlanmıştır. Babacan Hidrolik, 2015'ten bu yana Ankara Ostim'de hidrolik servis, bakım ve imalat hizmeti veriyor. Servise gelen makinelerde yağ numarası sorusuna cevabı tank etiketinde değil, pompa föyünde ve ölçtüğümüz yağ sıcaklığında arıyoruz. Katalog değerleri üreticiye ve modele göre değişir; uygulamada makinenizin güncel üretici dokümanını esas alın.

Sıkça Sorulan Sorular

Hidrolik yağında 46 ne demek?

46, yağın ISO VG viskozite sınıfıdır ve 40 °C'deki ortalama kinematik viskozitesinin yaklaşık 46 mm²/s olduğunu gösterir. ISO 3448'e göre bu sınıf 41,4 ile 50,6 mm²/s arasını kapsar. Sayı yağın kalitesini değil, kıvamını anlatır.

32 numara yerine 46 numara hidrolik yağ kullanılır mı?

Ancak makine üreticisi iki sınıfa da izin veriyorsa kullanılır. VG 46 aynı sıcaklıkta VG 32'den belirgin şekilde koyudur; soğuk çalıştırmada pompa emişini zorlayabilir. Kılavuzda tek sınıf yazıyorsa o sınıfla devam edin.

Yazın 68, kışın 46 numara yağ kullanmak gerekir mi?

Mevsimlik yağ değişimi çoğu sistemde gerekmez. Yaz ve kış sıcaklıkları arasında büyük fark olan açık sahadaki makinelerde, geniş sıcaklık aralığını tek başına karşılayan HVLP sınıfı bir yağ daha pratik bir çözümdür. Kılavuzda mevsime göre tablo varsa ona uyun.

HLP 46 ile HVLP 46 arasındaki fark nedir?

İkisinin de 40 °C'deki viskozitesi aynı sınıftadır. HVLP yağ ek olarak viskozite-sıcaklık davranışını iyileştiren katkı içerir, yani soğukta daha az koyulaşır ve sıcakta daha az incelir. Bu yüzden dışarıda, geniş sıcaklık aralığında çalışan makinelerde tercih edilir.

İş makinesi hidrolik yağı kaç numara olur?

İş makinelerinde sık görülen sınıflar VG 32, 46 ve 68'dir, ama doğru numara makinenin kılavuzundaki yağlama tablosunda yazar. Bazı üreticiler ortam sıcaklığına göre birden fazla sınıf verir, bazıları ise kendi şartnamesine uygun yağ ister. Kılavuz yoksa pompa föyündeki viskozite aralığına bakılır.

Farklı marka ama aynı numaralı hidrolik yağlar karışır mı?

Aynı ISO VG sınıfı ve aynı DIN sınıfındaki mineral yağlar çoğu zaman sorun çıkarmadan karışır, ama katkı paketleri farklı olabilir. Uzun süreli kullanımda köpürme ya da çökelti riski vardır. En sağlıklısı eksiltmeyi sistemdeki yağın aynısıyla tamamlamaktır.

İlgili Hizmetlerimiz

İlginizi Çekebilir

Tüm yazılar →