Hidrolik Pompa Arızası Nasıl Anlaşılır, Pompa Neden Bozulur?

Hidrolik pompa arızası nasıl anlaşılır sorusunun kısa cevabı şu: makine yük altında yavaşlıyor, yağ normalden çabuk ısınıyor, pompadan yeni bir ses geliyorsa ilk şüpheli pompadır, ama karar ancak pompa çıkışında yük altında ölçülen debiyle verilir. Pompa arızası, pompanın iç parçaları aşındığı için tur başına basması gereken yağın bir kısmını içeride geri kaçırması ya da hiç basamaz hâle gelmesidir. Belirtilerin çoğu valf ve silindir arızasıyla aynı göründüğü için gözlem yalnız şüpheyi başlatır. Teşhisi koyan şey ölçümdür.

Bu yazıda pompanın verdiği altı belirtiyi, her birinin pompaya mı sisteme mi işaret ettiğini ve pompanın neden bozulduğunu anlatıyoruz. Pompa tiplerinin yapısına girmiyoruz; dişli, paletli ve pistonlu pompa farkı için hidrolik pompa çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.

Hidrolik pompa arızası nedir, makinede nasıl kendini gösterir?

Hidrolik pompa arızası, pompanın tasarımda verdiği debiyi verememesi, gürültülü ya da aşırı sıcak çalışması veya tamamen durmasıdır. Pompa debi üretir, basıncı ise yükün direnci belirler. Bu yüzden pompadaki sorun önce hızda görülür: silindir yavaş çıkar, hidromotor yükte devir düşürür, kova ya da kol ağırlaşır.

Pompanın içinde dişliler, paletler ya da pistonlar çok dar boşluklarla çalışır. Bu boşluklar aşındıkça basma tarafındaki yağın bir kısmı emiş tarafına geri sızar; buna iç kaçak denir. Wikipedia'daki Hydraulic pump maddesi, dişli pompalarda dişlilerin gövdeyi ve burçları yavaş yavaş aşındırdığını, hacimsel verimin de buna bağlı olarak düştüğünü yazar. Pompa arızasının çoğu bu yüzden bir gün aniden değil, haftalar içinde artan bir ağırlaşmayla gelir.

Sistemdeki arızaların genel tablosunu hidrolik sistem arızalarını ve çözüm önerilerini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz. Burada yalnız pompanın kendi verdiği işaretlere odaklanıyoruz.

Hidrolik pompa arızası nasıl anlaşılır? 6 net belirti

Aşağıdaki altı belirtiden biri tek başına pompayı suçlu yapmaz. İki ya da üçü birlikte görülüyorsa, pompayı ölçmenin zamanı gelmiş demektir. Her belirtinin altında, onu pompadan ayırmak için neye bakmanız gerektiğini yazdık.

1. Makine yük altında yavaşlıyor, boşta normal

Pompa iç kaçağının en tipik işareti budur. Boşta basınç düşük olduğu için kaçak az kalır ve makine normal hızda çalışır. Yük bindiğinde basınç yükselir, aşınmış boşluklardan geri kaçan yağ artar ve silindire giden debi azalır.

Power & Motion'da yayımlanan pompa durumu yazısı da iç kaçağın çalışma basıncı yükseldikçe ve yağın viskozitesi düştükçe arttığını belirtir. Sahada bunu "sabah iyi gidiyor, öğleden sonra ağırlaşıyor" diye duyarız. Yağ ısındıkça incelir ve aynı aşınmış pompa daha fazla kaçırır.

2. Yağ her zamankinden çabuk ısınıyor

Pompadan içeride geri kaçan yağ iş yapmaz; basınç düşümü boyunca enerjisini ısıya bırakır. İç kaçağı artan pompa bu yüzden aynı işi yaparken tankı daha çabuk ısıtır. Pompa gövdesinin elle dokunulamayacak kadar sıcak olması ya da gövde sıcaklığının hat sıcaklığından belirgin ayrışması dikkat edilecek işarettir.

Ancak ısınmanın tek kaynağı pompa değildir. Sürekli açan bir emniyet valfi, tıkalı soğutucu ya da yanlış viskozitede yağ da aynı tabloyu verir. Isınmayı pompaya bağlamadan önce emniyet valfinden tanka sürekli yağ dönüp dönmediğine bakın.

3. Pompadan yeni bir ses geliyor

Sağlam bir pompanın sesi düzenli ve tanıdıktır. Değişen her ses bir şey anlatır: emiş tarafı aç kalıyorsa kavitasyon, emişe hava giriyorsa havalanma sesi duyulur. Rulman ya da kaplin kaynaklı mekanik ses ise genellikle devirle birlikte değişen bir uğultu ya da tıkırtıdır.

Ses çoğu zaman pompanın kendisinden değil, onu besleyen emiş hattından kaynaklanır. Tıkalı emiş süzgeci, düşük tank seviyesi ya da gevşek emiş rakoru pompayı zorlar. Ses uzun süre görmezden gelinirse pompa içinde kalıcı hasar başlar.

4. Hidrolik pompa neden basınç yapmaz?

Basınç emniyet valfinin ayar değerine çıkmıyorsa "hidrolik pompa neden basınç yapmaz" sorusu akla ilk gelen sorudur. Oysa pompa basınç değil debi üretir. Basıncın yükselmemesi, debinin bir yerden geri kaçtığını gösterir ve bu yer pompa, açık kalan emniyet valfi ya da iç kaçak yapan bir silindir olabilir.

Bu belirtide devreyi bölmek gerekir. Pompa çıkışına yakın bir noktadan ölçüm alındığında, valf ve silindirler devreden ayrılmış olur. Pompa kendi başına da basıncı tutamıyorsa sorun pompadadır.

5. Yağda parlak partikül, köpük ya da koyulaşma var

Pompanın aşınması yağda iz bırakır. Filtre elemanında ya da tank dibinde parlak metal tozu, dönüş filtresinin beklenenden erken tıkanması ve yağın matlaşması aşınmanın işaretleridir. Köpük ise emişe hava girdiğini gösterir ve pompa için ayrı bir risk taşır.

Bu belirti pompanın değil, sistemin geçmişini anlatır. Metal tozu pompadan da silindirden de gelebilir. Yağ numunesi ve filtre elemanının incelenmesi, aşınmanın hangi malzemeden geldiğini daraltır.

6. Mil keçesinden kaçak ya da drenajdan fazla yağ dönüyor

Pompa mil keçesinden dışarı yağ sızması, gövde içindeki basıncın arttığını gösterebilir. Pistonlu pompalarda kasa drenaj hattından tanka dönen yağ, iç kaçağın doğrudan bir ölçüsüdür. Bu miktar zamanla artıyorsa pompa içeride aşınıyor demektir.

Drenaj debisinin hangi değerde "fazla" sayılacağı pompanın modeline ve üreticisinin dokümanına göre değişir. Bu yüzden en değerli veri, aynı pompanın yeni ya da revizyonlu hâldeyken ölçülmüş kendi değeridir. Kayıt tutulan makinede artış kolayca fark edilir.

Belirtiler hangi elemana işaret eder?

Aşağıdaki tablo, sahada en sık karşılaştığımız belirtilerin pompaya ve sisteme hangi olasılıkla bağlanabileceğini ve ilk kontrolü gösteriyor. Sıralama değil, ayırt etme rehberidir.

Pompa arızası nasıl ölçülür?

Pompanın durumunu sayıyla gösteren ölçü hacimsel verimdir. Hacimsel verim, pompanın gerçek debisinin teorik debisine bölünmesiyle bulunur ve yüzde olarak ifade edilir. Teorik debi, pompanın deplasmanının (tur başına bastığı yağ hacmi) devir sayısıyla çarpımıdır.

Örnek bir hesap yapalım. 45 cm³/devir deplasmanlı bir pompa 1.500 dev/dk ile dönüyorsa teorik debisi 67,5 l/dk olur. Yük altında akış ölçerle 54 l/dk okunuyorsa hacimsel verim yaklaşık %80'dir ve kayıp debinin tamamı pompa içinde geri kaçıyordur.

Debi testi hangi koşulda yapılmalı?

Brendan Casey'nin Machinery Lubrication'daki pompa durumu yazısına göre gerçek debi, belli bir çalışma basıncında ve belli bir yağ sıcaklığında ölçülür. Yazıdaki örneklerden birinde 1.000 l/dk teorik debili pompa yaklaşık 300 bar'da ve 46 cSt viskozitede 920 l/dk verir, yani hacimsel verimi %92'dir. Aynı yazı, değişken deplasmanlı pompaların tam deplasmanda ve azami devirde test edilmesini, aksi hâlde verimin olduğundan kötü görüneceğini vurgular.

Yazıda tek bir "değiştir" sınırı verilmez. Verim, o uygulama için kabul edilebilir görülen seviyenin altına düştüğünde pompanın revizyona alınması önerilir. Pratikte bu yüzden tek ölçümden çok, aynı pompada aynı koşulda alınan ölçümlerin karşılaştırması anlamlıdır.

Ölçüm sırası bizim sahada izlediğimiz biçimde şöyledir:

1. Makineyi güvenli hâle getirip basıncı boşaltıyor, akış ölçeri pompa çıkışı ile valf bloğu arasına bağlıyoruz.
2. Yağı normal çalışma sıcaklığına getiriyor, ölçüm sıcaklığını not ediyoruz.

Bağlantı ve sıcaklık hazır olduktan sonra asıl test başlar:

1. Akış ölçerin yükleme vanasıyla basıncı kademeli artırıyor, her kademede debiyi okuyoruz.
2. Okunan debiyi katalogdaki teorik debiyle karşılaştırıyor, kayıp pompadaysa söküm kararını veriyoruz.

Basınç, debi ve sıcaklık ölçümünü sahada servis aracındaki test ve ölçüm cihazlarıyla yapıyoruz. Belirtiler valfi ya da silindiri gösteriyorsa arıza tespit çalışmasını devrenin geri kalanına yayıyoruz.

Hidrolik pompa neden bozulur?

Hidrolik pompa çoğu zaman kendi kusurundan değil, çalıştığı koşuldan bozulur. Kirli yağ, aç kalan emiş, hava, yanlış viskozite ve aşırı basınç pompanın iç yüzeylerini aşındırır. Nedeni bulmadan pompayı yenilemek, aynı arızayı birkaç ay ileriye ertelemektir.

Kirli yağ ve aşınma

MP Filtri'nin filtrasyon bilgi sayfasına göre hidrolik sistemlerdeki arızaların %80'e kadarı yağdaki kirleticilerden kaynaklanır. Aynı kaynak, katı partiküllerin yağın yağlama yeteneğini azaltarak elemanları aşındırdığını belirtir. Pompa sistemin en dar boşluklarına ve en yüksek hızlarına sahip elemanlarından biri olduğu için bu aşınmayı ilk hisseden yerdir.

Emiş sorunu: hidrolik pompa neden hava yapar?

Pompa yağı iter ama emmek için tanktaki atmosfer basıncına muhtaçtır. Tıkalı emiş süzgeci, daralmış ya da ezilmiş emiş hortumu, düşük tank seviyesi ve soğukta fazla koyu yağ pompayı aç bırakır. Bu durumda pompa içinde oluşan buhar kabarcıkları basma tarafında çöker ve metal yüzeyde oyuk açar.

Hidrolik pompa neden hava yapar sorusunun cevabı da çoğu zaman emiş hattındadır. Gevşek emiş rakoru ya da yıpranmış mil keçesi pompaya hava çektirir, yağ köpürür ve yağlama zayıflar. Bu iki sorun sesle haber verir; sesi duyduğunuzda emiş hattına bakmak pompayı kurtarabilir.

Yanlış yağ, aşırı basınç ve montaj hataları

Pompanın üreticisi belli bir viskozite aralığı tanımlar. Çok ince yağ iç kaçağı artırır, çok kalın yağ soğuk çalıştırmada emişi zorlar. Emniyet valfinin pompanın sınırının üstüne ayarlanması ise rulman ve iç parçalara tasarımın dışında yük bindirir.

Montajda yapılan hatalar da pompayı erken götürür. Kaplin eksen kaçıklığı rulmanı ve mil keçesini yıpratır; ters dönüş yönü ya da ilk çalıştırmada içi yağla doldurulmamış pompa birkaç dakikada zarar görebilir. Atölyede açtığımız pompaların iç yüzeyleri, makinenin geçmişine dair defterden daha açık bilgi verir.

Pompa mı arızalı, valf ya da silindir mi?

Pompa, valf ve silindir arızası dışarıdan aynı görünür: makine yavaşlar, yük tutmaz, yağ ısınır. Farkı devreyi parçalara bölen ölçüm ortaya koyar. Pompa çıkışında debi tam geliyorsa sorun pompadan sonradır.

Sahada sık gördüğümüz bir senaryo şudur: bir ekskavatörde kol yük altında yavaşlıyor ve ilk tahmin pompa oluyor. Pompa çıkışında debi ölçüldüğünde değer katalogla uyumlu çıkıyor, kaybın kol silindirinin iç kaçağında olduğu anlaşılıyor. Bu durumda pompaya dokunmadan silindiri revize etmek hem parayı hem duruşu azaltır.

Hidrolik pompa tamiri mi, yeni pompa mı?

Ölçüm pompayı gösterdiğinde sıradaki soru tamir mi değişim mi sorusudur. Gövde sağlamsa ve aşınma iç parçalarla sınırlıysa pompaların çoğu revizyonla yeniden işe döner. Gövde çatlamış ya da yataklar onarılamayacak ölçüde bozulmuşsa yeni pompa daha mantıklıdır.

Hidrolik pompa tamiri kapsamında pompayı söküyor, aşınmış parçaları ölçüp revizyonun anlamlı olup olmadığına bakıyor, onarım sonrası pompayı test ediyoruz. Karar her zaman söküm ve ölçümden sonra verilir; tip ve marka ayrımı yapmadan çalışıyoruz.

Ankara hidrolik pompa arızalarında sahada mı, atölyede mi?

Ankara hidrolik pompa arızalarında ilk adım çoğu zaman sahada atılır. Mobil servis ekibimiz debi, basınç ve sıcaklığı makinenin başında ölçer; emiş hattı, süzgeç ya da kaplin gibi sahada çözülebilen nedenler orada giderilir. Ölçüm pompanın iç aşınmasını gösterirse pompayı söküp Ostim'deki atölyemize alıyoruz.

Babacan Hidrolik olarak ayda ortalama 700 araç bakımı yapıyor ve hidrolik sistemi olan 3.000'den fazla araç çeşidiyle çalışıyoruz. Bu çeşitlilik, aynı belirtinin farklı makinelerde farklı nedenlerden çıktığını gördüğümüz anlamına gelir. Tek bir şablona göre pompa değiştirmememizin nedeni de budur.

Servis çağırmadan önce neleri not etmelisiniz?

Doğru parça ve doğru cihazla yola çıkmamız için birkaç bilgi büyük fark yaratır. Makinenin markasını, modelini ve pompa etiketindeki tip kodunu fotoğraflayın. Belirtinin ne zaman başladığını ve soğukta mı sıcakta mı arttığını not edin.

Tank seviyesini, yağın rengini ve köpük olup olmadığını kontrol edin. Basınçlı hatlara ve dönen parçalara müdahale etmeyin; hortum sökmek ya da emniyet valfini kurcalamak hem tehlikelidir hem de teşhisi zorlaştırır.

Pompanızda yavaşlama, ısınma ya da yeni bir ses fark ettiyseniz makinenin bilgilerini iletişim sayfamızdan bize iletin; Ankara ve çevresinde aynı gün sahaya geliyor, pompanın gerçekten arızalı olup olmadığını debi ve basınç ölçümüyle gösteriyoruz. Acil durumlar için 7/24 hattımız açık.

Bu içerik Babacan Hidrolik ekibi tarafından hazırlanmıştır. Babacan Hidrolik, 2015'ten bu yana Ankara Ostim'de hidrolik servis, bakım ve imalat hizmeti veriyor. Pompa şikâyetiyle çağrıldığımız işlerde önce pompanın değil, ondan sonraki devrenin debiyi nerede kaybettiğini arıyoruz; çünkü suçlanan pompa her zaman suçlu çıkmıyor. Katalog değerleri üreticiye ve modele göre değişir; uygulamada makinenizin güncel üretici dokümanını esas alın.

İlgili Hizmetlerimiz

Hidrolik Arıza Tespit Hidrolik Servis Hidrolik Bakım